På spørsmål fra Ruijan Kaiku om hvor Geir Jon Aarskog holder til, svarer han momentant: «Lemmijoki.» Bildet er imidlertid tatt 16. mai i Tromssa/Tromsø. (Kuva: Privaatti)
«Belte. Nødutgangar. Flytevest. Ei streng stemme frå Sunnmøre innspelt på høgtalar. Deretter engelsk. Men ikkje eitt ord på nordsamisk. Ikkje eitt ord på kvensk», skriver Geir Jon Aarskog i denne meningsartikkelen.
Geir Jon Aarskog, skribent, Banak
17. mai sat eg store delar av dagen på Tromsø lufthamn. Det var roleg. Nesten for roleg. Sikkerheitskontrolløren kjeda seg så mykje at han smilte og sa: – Du skal bli grundig sjekka i dag. Eg svarte: – Eg har nyvaska underbukse, så dykk treng vel ikkje gå så grundig til verks.
Det vart høg latter i kontrollen. Ei lita stund med varme mellom folk. Humor. Menneskelegheit. Etterpå sat eg på kafé på flyplassen medan tida gjekk tregt.
Så kjem ein kjenning frå Karasjok gåande. Ein mann med nordsamisk som daglegtale. Vi byrja å prate saman – han med sin norske riksmåldialekt eg med mitt nordfjordspråk/dialekt. Kjekt og treveleg.
Så gjekk vi om bord på Widerøe-flyet til Banak. Flyet letta. Så kom den velkjende tryggingsmeldinga: Belte. Nødutgangar. Flytevest. Ei streng stemme frå Sunnmøre innspelt på høgtalar.
Deretter engelsk. Men ikkje eitt ord på nordsamisk. Ikkje eitt ord på kvensk.
Eg rakk opp handa og spurde flyvertinna: – Er det mogleg å få dette på nordsamisk og kvensk? Ho såg litt overraska ut. – Nei, det har vi ikkje system til. Eg peika nedover landet under oss og sa: – Men vi flyg jo til Sápmi og Kvenland. Til område der desse språka høyrer heime. Her har dykk ikkje dei norske språka nordsamisk og kvensk med i tryggingsinformasjonen. Det er ei skam.
Ho svara høfleg at ho skulle ta det vidare i systemet.
Eg trur ikkje nødvendigvis systemet endrar seg med det første. Men eg klarar ikkje sleppe tanken på kor stort akkurat dette kunne vore. Tenk om tryggingsmeldinga kom på nordsamisk. Tenk om ho òg kom på kvensk. Berre nokre få setningar.Berre ei stemme som sa: «Dette er òg dykkar land. Dykkar språk. Dykkar himmel.»
For folk i Oslo ville det kanskje vore ein liten detalj. For oss i nord hadde det vore noko mykje større. Det handlar ikkje berre om språk. Det handlar om sjølvkjensle. Om å høyre til. Om å kjenne at staten ikkje berre toler deg, men faktisk ser deg.
For kva skjer når eit barn frå Porsanger sit på flyet saman med bestefaren sin og høyrer nordsamisk over høgtalaren? Kva skjer når ein kvensk ungdom høyrer sitt eige språk brukt naturleg i offentlegheita?
Kanskje skjer det noko stille inni dei: «Språket mitt høyrer til her.» Og tenk kor stolt ein hadde vore dersom ein hadde med seg ein kompis sørfrå på flyet nordover – og tryggingsinformasjonen kom på nordsamisk og kvensk før landing i Banak. Då hadde ein smilt litt og sagt: – Dette er vår stad. Og dette er språka våre.
Noreg likar å snakke varmt om mangfald. Men ekte respekt handlar ikkje om festtalar på Samefolkets dag eller fine ord i strategidokument. Ekte respekt handlar om dei små, konkrete vala i kvardagen. Kva språk møter folk på flyplassen? Kva språk høyrer dei på flyet? Kva språk får vere synlege i det offentlege rommet?
For språk døyr ikkje berre når folk sluttar å snakke dei. Dei døyr når samfunnet sluttar å bruke dei.
Og kanskje er det nettopp der kampen står no. I dei små høgtalarane over hovuda våre. Mellom Tromsø og Banak. Mellom himmel og jord. Mellom det Noreg seier – og det Noreg faktisk gjer.
Innlegget var først på trykk i Nordnorsk debatt.
